دوشنبه, 16 ارديبهشت 1398 ساعت 20:13

حامد قدوسی: شهرهای آفریقایی: پرداخت هزینه بدون منافع

داشتم گزارش بانک جهانی در مورد شهرهای آفریقایی را می‌خواندم که دیدم تحلیلی که ارائه می‌دهد بی‌ربط به کشور ما هم نیست 

به طور خلاصه، در اقتصاد شهری و منطقه‌ای می‌گوییم که شهرهای بزرگ موتور محرکه نوآوری و بهره‌وری از طریق خلق مزایای مقیاس (Scale) و تراکم (Agglomeration) هستند. داده‌های کشورهای پیش‌رفته عمدتا این موضوع را تایید می‌کند: بهره‌وری نیروی کار در شهرهای بزرگ معمولا بالاتر از مناطق دیگر است*.

زاویه‌ای که گزارش بانک جهانی مطرح می‌کند به طور خلاصه این است: به خاطر ضعف سرمایه‌گذاری زیرساخت‌ها و فقدان ارتباطات بین‌المللی، ساکنان شهرهای بزرگ آفریقایی هزینه بالایی برای زندگی در این مناطق می‌دهند (اجاره خانه در برخی پایتخت‌های آفریقایی دست کمی از کشورهای توسعه‌یافته ندارد و برخی گزارش‌ها می‌گوید هزینه زندگی در این شهرها در حد متوسط کشورهای پیش‌رفته است) ولی از مزایای بهره‌وری بالاتر و دست‌مزدهای به‌تر هم استفاده نمی‌کنند.

گزارش بانک پیش‌نهاد می‌کند که در غیاب اتصال به زنجیره جهانی تولید، شهرهای بزرگ فقط تولیدکننده خدمات «غیرقابل‌مبادله»‌ (Non-Tradable) برای ساکنان خودشان هستند. به زبان روزمره، ما حجم زیادی مرکز خرید و مال و شهربازی و ساختمان پزشکان و ... در شهر می‌بینیم ولی این سرمایه‌گذاری‌ها منجر به خلق درآمدی از بیرون خود شهر نمی‌شود. نقطه مقابل این مدل شهر منفرد و ایزوله، شهرهای متصل به اقتصاد جهانی (مثل نیویورک و لندن و سان‌فرانسیسکو و سیاتل و دوبی و سنگاپور و تا حدی شانگهای و ...) هستند که حجم بزرگی از فعالیت‌های‌شان را به افرادی خارج از شهر (در سراسر دنیا) می‌فروشند و جریان درآمدی از دنیای بیرون دارند.

یک شاخصی که گزارش برجسته می‌کند، نسبت فضای تخصیص یافته به «خیابان‌ها و جاده‌ها» از کل فضای شهر است که می‌گوید در شهرهای آفریقایی پایین است. به نظرم نسخه جامع‌تری از این شاخص‌ها را می‌توان برای شهرهای ایرانی هم تعریف کرد و این سوال محوری را مطرح کرد که آیا تراکم بالا در شهرهایی بزرگ ایران منجر به افزایش بهره‌وری حقیقی شده و یا عناصر مفقوده‌ای در زنجیره هست که مانع از این موضوع شده است.

* البته همیشه این سوال وجود دارد که آیا این اثر علی ناشی از اقتصاد مقیاس/تراکم شهر بزرگ است یا اثر انتخاب محل اقامت توسط نیروی کار ماهرتر (Sorting). مقالات متعددی سعی کرده‌اند این دو اثر را تفکیک کنند.

منبع: کانال تلگرامی دکتر قدوسی

موارد مرتبط

نظر دادن

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید: