سه شنبه, 01 ارديبهشت 1394 10:02

شریف: هشدار فائو نتیجه مدیریت ناصحیح

دکتر مصطفی شریف

عضو هیات علمی دانشگاه علامه‌طباطبایی

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) همگام با یونسکو، بانک جهانی، تسهیلات جهانی محیط زیست (جف) و انجمن بین‌المللی متخصصان آب‌های زیرزمینی خواستار اقدام جامعه جهانی برای مدیریت کاهش و تخریب فزاینده منابع محدود آب‌های زیرزمینی شد. فائو خواستار اقدام فوری برای جلوگیری از کاهش جبران‌ناپذیر منابع آب زیرزمینی در ایران، اروپا و ۶ کشور شامل چین، هندوستان، پاکستان، بنگلادش، ایالات متحده آمریکا و مکزیک شد. ایران نیز همچون سایر کشورهای منطقه، بیش از 90 درصد منابع آب خود را در بخش کشاورزی مصرف می‌کند و بیش از 55 درصد اراضی زیر کشت در این کشور با آب زیرزمینی آبیاری می‌شوند. معمولا فائو مصالح کلی خواروبار جهانی و کشاورزی را در جهان رصد می­کند. بنابر این آنچه فائو می­گوید معمولا برخاسته از مسائل کارشناسی است لذا مطالبی که گفته می­شود قابل اعتناست و از روی احساس خطر این اعلامیه طرح شده­است. ما در طول سال حق داریم تنها 130میلیارد مترمکعب آب از باران و سد و... برای کشاورزی استحصال کنیم. اما سالانه از این میان تنها 87میلیارد مترمکعب را می­توانیم استحصال کنیم. در کشاورزی حدود 90درصد آب کشور مصرف می­شود.

 این در شرایطی است که پرت مصرف آن و هدررفت آب در کشاورزی ایران بسیار بالاست. در این شرایط باید راندمان آبیاری بالا رود. ما در چند دهه گذشته به‌جای این کار به سراغ سفره­های آبی زیرزمینی رفته­ایم. هربار که میزان آب استفاده شده از سفره­های زیرزمینی، چاه­ها و قنوات بالا رفته و تمام می­شوند، با شیوه­ «کف‌شکنی» اقدام به لایه‌برداری کرده و چاه­های با عمق 300متری حفر می­کنیم که این کار تمام ظرفیت آبی زیرزمینی ما را خالی می­کند.این مساله از زوایه­محیط زیستی اثرات به‌مراتب بدتری را ایجاد می­کند. وقتی ما لایه­های زیرزمینی را تهی از آب (به‌عنوان یک ماده‌ نگهدارنده) کنیم، زمین­های نزدیک امکان نشست دارند و ممکن است بافت فرسوده ساختمانی شهرستان­ها و روستاها با کوچک‌ترین لرزش یا تحریکی به شدت آسیب ببینند. همچنین خالی کردن این سفره­ها در بلندمدت فرسایش خاک را پدید خواهد آورد و به پدیده­بیابان­زایی دامن خواهد زد. باید دولت در این زمینه­بررسی کند و راندمان مصرف آب را افزایش دهد. البته دولت و مجلس در این زمینه­تخصیص بودجه کردند. اما تخصیص بودجه کافی نیست. باید در مناطق روستایی و کشاورزی ایران آموزش و سرمایه­گذاری شود. باید بهترین شیوه­ آبیاری (که آبیاری تحت فشار و قطره­ای است) اجباری شود. امروزه ما هنوز می­بینیم که به‌طور گسترده در ایران آبیاری از طریق سیستم غرقابی و رها کردن آب پای مزارع و باغات انجام می‌گیرد که بدترین نوع آبیاری برای ایران است. این شیوه به‌صورت روباز انجام می­گیرد و به‌خاطر تبخیر بالای آب در ایران شدیدا هزینه­بر است. در این زمینه به‌صورت محدود کارهایی شده­است. اما شیوه­مدیریتی برای گسترش این روند به هیچ وجه راضی‌کننده نیست. علاوه بر مساله­سرمایه­گذاری فنی برای آوردن سیستم­های آبیاری تحت فشار، بحث مدیریت هم وجود دارد. به این معنا به نظر می­آید ما از ظرفیت آموزشی و نیروی انسانی خوبی در رشته­های اقتصاد، مدیریت و کشاورزی برخوردار هستیم..

منبع: آرمان

نظر دادن

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید: